Franchise (veya franchising), bir sistem ve markanın
imtiyaz hakkı sahibinin, belirli süre, koşul ve sınırlar
içinde, işin yönetim ve organizasyonuna ilişkin sürekli
disiplin ve destek sağlayarak, belirli bir bedel
karşılığında, bağımsız yatırımcılara sistem ve markasını
kullandırmasına dayanan, uzun vadeli ve sürekli bir iş
ilişkisidir.
Franchise, başarılı bir iş fikri etrafında toplanmış
küçük girişimcilerin, büyük firma gibi davranmasını
sağlar.
ABD de doğan franchise sistemi, verimli ve
karlı oluşu sayesinde hızla dünyaya yayıldı. Başta ABD,
İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya olmak üzere
binlerce marka franchise veriyor. Her ülkede önce
uluslar arası yaygınlık sağlamış yabancı firmalar
başlatıyor, 10-15 yıl içinde yerli firmalar çoğunluğu
alıyor. Tüketim potansiyelinin olduğu hemen her ülkeye
lider markalar dükkanlarını bayrak gibi dikmişler.
Franchise sistemini kullanan markalar rakiplerinin açık
arayla önüne geçti, yarış artık franchise markalar
arasında yaşanıyor. Yerel ve müstakil markalar tüketici
ilgisini çekebiliyorsa, onlarla birlikte büyüyen,
kaliteyi köşedeki dükkanla bağdaştıran jenerasyonun
sayesinde yapıyor. Markalarla büyüyen nesil alacağı
markada büyüklük ve yaygınlık arıyor. Alışveriş
merkezlerinin zincir marka olmayanlara yer vermek bile
istememesi, gelecekte franchise verenlerin nasıl
üstünlük sağlayacağının bir göstergesi. Franchise
vermeyen firmalar bile, ancak franchise tekniklerini
kullandıklarında, yani tek tip işletme, standart işletim
sistemi, eğitim ve denetim uyguladıklarında
zincirleşerek yayılmayı başarıyorlar.
Franchise Sisteminin Esası?
Para kazanmak
Bir franchise sistemi öncelikle her bir işletmesinde
iyi gelir elde edebilmelidir.
Ortada bölüşecek pasta yoksa, franchise da olamaz.
Franchise alan kendi başına kazanabileceğinden daha para
kazanmayacaksa işi sürdürmez. Franchise veren özgün iş
fikri ve modeli ve ortaya koyduğu eforu ile kazancı
artıramıyorsa içinden kendine menfaat sağlayamaz, işini
öğretmez, markasını kullandırmaz, sistemi yürütmez.
Dengeli paylaşmak
Franchise veren ve alan, sistem ve marka sayesinde
yaratılan katma değeri dengeli şekilde paylaşmalıdırlar.
Denge, her birinin koyduğu para, bilgi ve çabayla kendi
kazanabileceği kadar alması, ilave karın ise tarafların
güçlerl ile orantılı paylaşılması halidir.
BEKLENTİLER
Franchise sisteminin başarılı olduğunu söylemek için,
gerek franchise verenin, gerekse alanın beklentilerinin
karşılanması esastır. Yaygın rastlanan beklentileri
aşağıda sıralıyoruz. Kendi beklentilerinizi irdelerseiz,
franchise almanın veya vermenin sizin için doğru girişim
olup olmadığını, bu beklentilerin ne derecede
karşılanacağını görebilirsiniz.
Ürün/marka sistemi
· Franchise sisteminin dünyada ilk uygulayıcılarının
üreticiler olması rastlantı değildir. Üreticiler, yüksek
cirolarından ürün reklamına ayırdıkları payı, çoğunlukla
aynı markal zincirleri için de kullanır, sinerji
sağlarlar.
· Üreticiler, sahip oldukları geniş yönetici kadroları
ile modern yönetim tekniklerini kullanır, kararlarında
ve atılımlarında daha deneyimli ve cesur davranırlar.
· Üreticiler mağaza açarak, ürünlerine ve markalarına
itibar sağlarlar.
· Üretici, sattığı ürünlerin tahsilatında zorlandığında,
franchise anlaşması ile bağladığı bayilerinin tahsilatı
hızlandırmasını, riskini azaltmasını bekler.
· Franchise, kaliteli hizmet ile müşteri bağlılığı
sağlar.
· Özellikle hipermarketler ve zincir marketler
sattıkları ürünleri rafa koymak için ücret alırlar.
Kendi mağaza zincirini kurmak bu tür masraflardan
kurtarır.
· Düzenli çalışan ve sürekli satın alan işletmeler
sayesinde üretimde süreklilik sağlannır. Sezonel
dalgalar veya güçlü alıcının kaprisleri olmaz.
İşletme sistemi
· İş sistemi franchisingi uygulayan firmalar, giderek
yoğunlaşan yerli yabancı rekabet karşısında büyüyerek
markalarını korurlar.
· Alışveriş merkezlerinin hepsinde yer alamayan meydanı
rakiplerine bırakır. Sermaye yetişmeyeceğinden,dışarıda
kalmaktansa franhcise verip içeri girmek iyidir.
· Reklam fonu güçlenince marka olmak kolaylaşır.
· Önceki nesillerden devralınmış, uzun yıllar boyunca
adeta uyumuş ve neredeyse unutulmakta olan markanın
maddi değere dönüşmesi için franchise tek ve son
fırsattır.
· Esnaflıktan iş adamlığına geçmenin en hızlı yolu
franchisingdir.
Franchise alanlar
· Markalı, itibarlı bir iş sahibi olmanın yoludur.
· İşinde bağımsız olmak demektir.
· Yatırımının hızlı geri dönmesidir.
· Yaşamak için tatmin edici gelir sağlar.
· Denenmiş, kendini kanıtlamış, az riskli bir iş
kurulur.
· Düşük maliyetle yüksek gelir sağlanır.
· Rahat satılacak tanınmış marka alınır.
· Kolay bulunan, beklentileri sınırlı, kolay mutlu
edilen, hazır müşteri gelir.
· Geniş bir korumalı bölge verilir.
· İşletme sorunları yaşadığında arkasında danışabileceği
bir kurum olacak.
· Bilmediğini öğrenir, gerektiğinde danışabileceği bir
kadro olur.
· Yatırımda ve tedarikte sorun yaşamaz.
· Pazarlamada ana firma ne yapacağını bilir, yardımcı
olur.
· Anlaşma katı olsa bile uygulaması yumuşak olacak,
sıcak ilişkiler kurulacaktır.
FRANCHISE KAVRAMLARI
Franchise veren ve alan, basitçe iki taraf olarak
görünse bile, yetkilerine ve üstlendikleri işlere göre
değişik şekillerde adlandırılırlar.
Franchise veren(franchisor, franchiser)
Sistemin ve markanın haklarına sahip olan ve franchise
anlaşması ile bu hakları üçüncü yatırımcılara
kullandıran kişi veya kuruluştur.
Franchise veren, sistemi kuranın kendisi olabileceği
gibi, sadece franchise haklarını satma yetkisine sahip
bir başkası da olabilir. Franchise verenin aynı sistemle
çalışan kendi işletmesi veya işletmeleri olabilir veya
olmayabilir. Franchise veren, sistemin gereği olan
araştırma, eğitim, denetim, vb. gibi destekleri
üstlenir.
Franchise alan(franchisee)
Sistemin ve markanın belli bir satış-hizmet noktası
ve/veya bölgesi için haklarını anlaşma ile alarak
uygulayan bağımsız yatırımcıdır.
Bölge franchise alan (area franchisee)
Franchise veren, pazarın belli yükümlülüklerini ve
haklarını belli bir coğrafi alanda bölge franchise alana
devreder. Bölge franchise alan bazı sistemlerde alt
franchise alanlara işletme açtırabilir, bazı sistemlerde
sadece kendisi işletmeler açabilir. Bölge franchise
alan, sistemin gereklerine göre, adeta bir franchise
veren gibi alt franchise alanın seçimi, işletme yeri
seçimi, eğitim, denetim, mal temini vb. gibi işlevlerin
bir veya bir kaçını üstlenebilir.
Alt franchise alan(sub franchisee)
Bölge franchise alan tarafından sistemi ve markayı
kullanma hakkı anlaşma ile verilen kişi veya firmadır.
Bazı sistemlerde anlaşma doğrudan bölge franchise alan
ile alt franchise alan arasında yapılırken, bazı
sistemlerde franchise veren anlaşmaya kendisi taraf
olmaktadır.
Masterfranchise alan (master franchisee)
Yurt dışında geliştirilmiş bir sistem ve markanın belli
bir ülkede kullanma haklarını alan kişi veya kurumdur.
Bazen sadece masterfranchise alanın işletme açmasına
izin verilirken, çoğunlukla kendi altında franchise
satış hakkı da verilir. Bazı sistemlerde verilen
franchise’lar masterfranchise alana bağlıyken,
bazılarında doğrudan yurtdışındaki merkeze bağlı
olurlar.
Sistem (franchise system)
Franchise ilişkisi kapsamındaki kural ve görevlerin
bütününü tanımlar. Faaliyet konusu perakendecilik işinin
yer seçimi, kurulması, işletme prosedürleri, satış
teknikleri, markaların kullanımı, personelinin eğitimi,
işletmenin denetimi, franchise alanların seçimi,
franchise anlaşması gibi konular belirlenir.
İşletme (outlet, store)
Perakende işinin yapılmasına kullanılan fiziki ortamı
tanımlar. Genellikle ürün veya hizmet satışında
kullanılan mağaza, dükkan, restoran, otel, ofis, depo
gibi yapılardır. Telefon veya internet üzerinden sipariş
alınarak müşterinin yerinde satılan veya
postayla/internetle gönderildiği ürün veya hizmetler
(örn. temizlik, bakıcılık, web hizmetleri, vb.) söz
konusu olduğunda ev, ortak kullanılan ofis, bilgisayar,
internet, depo, vb. işletmeyi oluşturan unsurlardır.
Franchise giriş bedeli (royality, lumb sum fee)
Franchise alanın, sisteme girmek için başlangıçta
franchise verene ödediği bedeldir.
Franchise kullanım bedeli (franchise fee)
Çoğu sistemlerde franchise alanın işletme süresince
sistemi ve markayı kullanması karşılığında franchise
verene ödediği bedeldir. Genellikle aylık bazen haftalık
alınan bedel cironun veya karın belli bir oranı
olabileceği gibi, başka büyüklüklere, örneğin işletme
alanına veya hizmet birimi adedine göre de alınabilir.
Kullanım bedeli için bir taban sınır konabileceği gibi,
aylık sabit bir ödeme de alınabilir.
Reklam fonu(advertising fee)
Çoğu sistemlerde merkezden yapılan toplu reklam
harcamaları için bir fon kurulur ve işletmelerden katkı
bedeli toplanır. Bu bedel genellikle ciro ile orantılı
tanımlanır.
HİZMET KAPSAMINA GÖRE
SINIFLANDIRMA
Franchising sistemleri, önceleri üreticiler tarafından
ürünlerinin pazarlamasında kullanılmıştır. Zaman içinde
sistemin yararını keşfeden hizmet üreticileri de, aynı
yöntemleri kullanarak işlerini franchise etmişlerdir.
Franchise sistemleri, ağırlıklı olarak mal veya hizmet
pazarlamalarına bağlı olarak iki ana gruba ayrılırlar.
Ürün ve marka franchise sistemi(Product and Tradename
Franchising)
Belli ürünleri satan perakendecilerin, tek hizmet
markası ve işletme sistemi ile çalışmalarıdır. Ürünleri
sağlayan üreticinin kendisi olabileceği gibi, birçok
üreticiden mal alan toptancı da olabilir.
Franchise alanın satış esnasında verdiği hizmet de önem
taşır ama, esas olarak yapılan iş ürün satışıdır. Bu
açıdan bayiliğe benzer ancak disiplin ve destek içerir.
Mevcut bayilik sistemlerinin hızla franchising’e
dönüştüğü görülmektedir. Araba satıcıları, benzin
istasyonları, meşrubat üreticileri, mobilyacılar,
konfeksiyoncular bu grupta önde gelen örneklerdir.
İşletme sistemi franchise sistemi (Business Format
Franchising)
Belli hizmetleri sunan perakendecilerin, işletme
sistemini başkalarına öğrettiği, onları sürekli olarak
denetlediği, desteklediği ve bunun karşılığında bir
bedel aldığı sistemlerdir.
Kullanılan ham ve mamul maddelerin belli kaynaklardan
sağlanması, hatta franchise verenden alınması öngörülmüş
olsa bile, işletmede verilen hizmetin öne çıktığı
sistemler bu kapsama girer.
(Kaynak: Franchise More Danışmanlık)
Franchise
sistemini detaylı olarak anlattığımıza inanıyoruz, bu
doğrultuda Türkiye ve Yurtdışında marka ve ürünlerimizi
temsil edebilecek düzeyde işletme bilgisi ve finansal
yeterlilik konusunda vizyon sahibi yatırımcıların iş
tekliflerini değerlendirmeye alacağız. Konuyla ilgili
bilgi destek için
mpr@arimakina.com.tr adresinden bizlere
ulaşabilirsiniz.
